Aitareya Upaniṣad
La Aitareya pertenece al Ṛgveda. Es breve: tres capítulos en prosa. Empieza contando cómo el Ātman crea los mundos y entra en el cuerpo humano, y termina con la pregunta «¿quién soy yo?» y su respuesta, una de las cuatro grandes sentencias del Vedānta: prajñānaṃ brahma, «la conciencia es Brahman».
| Parte | De qué trata |
|---|---|
| 1.1 | La creación de los mundos y del Puruṣa |
| 1.2 | Los dioses entran en el hombre |
| 1.3 | El alimento y la entrada del Ātman: «¿quién soy yo?» |
| 2 | Los tres nacimientos |
| 3 | La conciencia es Brahman |
Índice
Capítulo 1, parte 1 · La creación de los mundos y del Puruṣa
1.1.1 · Solo el Ātman
आत्मा वा इदमेक एवाग्र आसीन्नान्यत्किञ्चन मिषत् । स ईक्षत लोकान्नु सृजा इति ॥ १ ॥
ātmā vā idameka evāgra āsīnnānyatkiñcana miṣat | sa īkṣata lokānnu sṛjā iti
Traducción. Al principio, todo esto era solo el Ātman, uno; no había nada más que parpadeara. Él pensó: «Voy a crear mundos».
1.1.2 · Los cuatro mundos
स इमां ल्लोकानसृजत । अम्भो मरीचीर्मरमापोऽदोऽम्भः परेण दिवं द्यौः प्रतिष्ठाऽन्तरिक्षं मरीचयः । पृथिवी मरो या अधस्तात्त आपः ॥ २ ॥
sa imāṃ llokānasṛjata | ambho marīcīrmaramāpo'do'mbhaḥ pareṇa divaṃ dyauḥ pratiṣṭhā'ntarikṣaṃ marīcayaḥ | pṛthivī maro yā adhastātta āpaḥ
Traducción. Creó estos mundos: el agua de arriba, la luz, la muerte y las aguas. El agua de arriba está más allá del cielo, y el cielo es su apoyo; la luz es el espacio intermedio; la muerte es la tierra; y lo que está debajo son las aguas.
1.1.3 · El Puruṣa
स ईक्षतेमे नु लोका लोकपालान्नु सृजा इति । सोऽद्भ्य एव पुरुषं समुद्धृत्यामूर्छयत् ॥ ३ ॥
sa īkṣateme nu lokā lokapālānnu sṛjā iti | so'dbhya eva puruṣaṃ samuddhṛtyāmūrchayat
Traducción. Él pensó: «Ya están los mundos. Voy a crear guardianes de los mundos». Y sacando de las aguas un Puruṣa, le dio forma.
1.1.4 · Se abren los sentidos
तमभ्यतपत्तस्याभितप्तस्य मुखं निरभिद्यत यथाऽण्डं मुखाद्वाग्वाचोऽग्निर्नासिके निरभिद्येतं नासिकाभ्यां प्राणः । प्राणाद्वायुरक्षिणी निरभिद्येतमक्षीभ्यां चक्षुश्चक्षुष आदित्यः कर्णौ निरभिद्येतां कर्णाभ्यां श्रोत्रं श्रोत्राद्दिशस्त्वङ्निरभिद्यत त्वचो लोमानि लोमभ्य ओषधिवनस्पतयो हृदयं निरभिद्यत हृदयान्मनो मनसश्चन्द्रमा नाभिर्निरभिद्यत नाभ्या अपानोऽपानान्मृत्युः शिश्नं निरभिद्यत शिश्नाद्रेतो रेतस आपः ॥ ४ ॥
tamabhyatapattasyābhitaptasya mukhaṃ nirabhidyata yathā'ṇḍaṃ mukhādvāgvāco'gnirnāsike nirabhidyetaṃ nāsikābhyāṃ prāṇaḥ | prāṇādvāyurakṣiṇī nirabhidyetamakṣībhyāṃ cakṣuścakṣuṣa ādityaḥ karṇau nirabhidyetāṃ karṇābhyāṃ śrotraṃ śrotrāddiśastvaṅnirabhidyata tvaco lomāni lomabhya oṣadhivanaspatayo hṛdayaṃ nirabhidyata hṛdayānmano manasaścandramā nābhirnirabhidyata nābhyā apāno'pānānmṛtyuḥ śiśnaṃ nirabhidyata śiśnādreto retasa āpaḥ
Traducción. Lo incubó con su calor, y del que había sido incubado se abrió una boca, como un huevo; de la boca, el habla; del habla, el fuego. Se abrieron las narices; de ellas, el aliento; del aliento, el viento. Se abrieron los ojos; de ellos, la vista; de la vista, el sol. Se abrieron los oídos; de ellos, el oído; del oído, las direcciones. Se abrió la piel; de ella, el vello; del vello, las plantas y los árboles. Se abrió el corazón; de él, la mente; de la mente, la luna. Se abrió el ombligo; de él, el aliento que baja; de este, la muerte. Se abrió el sexo; de él, el semen; del semen, las aguas.
Capítulo 1, parte 2 · Los dioses entran en el hombre
1.2.1 · Los dioses piden un hogar
ता एता देवताः सृष्टा अस्मिन्महत्यर्णवे प्रापतन् तमशनापिपासाभ्यामन्ववार्जत् । ता एनमब्रुवन्नायतनं नः प्रजानीहि यस्मिन्प्रतिष्ठिता अन्नमदामेति ॥ १ ॥
tā etā devatāḥ sṛṣṭā asminmahatyarṇave prāpatan tamaśanāpipāsābhyāmanvavārjat | tā enamabruvannāyatanaṃ naḥ prajānīhi yasminpratiṣṭhitā annamadāmeti
Traducción. Esas divinidades, una vez creadas, cayeron en este gran océano. Él las sometió al hambre y a la sed. Ellas le dijeron: «Danos un lugar donde, asentadas, podamos comer alimento».
1.2.2 · Ni la vaca ni el caballo
ताभ्यो गामानयत्ता अब्रुवन्न वै नोऽयमलमिति । ताभ्योऽश्वमानयत्ता अब्रुवन्न वै नोऽयमलमिति ॥ २ ॥
tābhyo gāmānayattā abruvanna vai no'yamalamiti | tābhyo'śvamānayattā abruvanna vai no'yamalamiti
Traducción. Les trajo una vaca. Dijeron: «Esto no nos basta». Les trajo un caballo. Dijeron: «Esto no nos basta».
1.2.3 · El hombre, obra bien hecha
ताभ्यः पुरुषमानयत्ता अब्रुवन् सुकृतं बतेति पुरुषो वाव सुकृतम् । ता अब्रवीद्यथायतनं प्रविशतेति ॥ ३ ॥
tābhyaḥ puruṣamānayattā abruvan sukṛtaṃ bateti puruṣo vāva sukṛtam | tā abravīdyathāyatanaṃ praviśateti
Traducción. Les trajo un hombre. Dijeron: «¡Qué bien hecho está!». El hombre es, en verdad, una obra bien hecha. Él les dijo: «Entrad cada una en vuestro lugar».
1.2.4 · Cada dios en su órgano
अग्निर्वाग्भूत्वा मुखं प्राविशद्वायुः प्राणो भूत्वा नासिके प्राविशदादित्यश्चक्षुर्भूत्वाऽक्षिणी प्राविशद्दिशः श्रोत्रं भूत्वा कर्णौ प्राविशन्नोषधिवनस्पतयो लोमानि भूत्वा त्वचं प्राविशंश्चन्द्रमा मनो भूत्वा हृदयं प्राविशन्मृत्युरपानो भूत्वा नाभिं प्राविशदापो रेतो भूत्वा शिश्नं प्राविशन् ॥ ४ ॥
agnirvāgbhūtvā mukhaṃ prāviśadvāyuḥ prāṇo bhūtvā nāsike prāviśadādityaścakṣurbhūtvā'kṣiṇī prāviśaddiśaḥ śrotraṃ bhūtvā karṇau prāviśannoṣadhivanaspatayo lomāni bhūtvā tvacaṃ prāviśaṃścandramā mano bhūtvā hṛdayaṃ prāviśanmṛtyurapāno bhūtvā nābhiṃ prāviśadāpo reto bhūtvā śiśnaṃ prāviśan
Traducción. El fuego, hecho habla, entró en la boca; el viento, hecho aliento, entró en las narices; el sol, hecho vista, entró en los ojos; las direcciones, hechas oído, entraron en los oídos; las plantas y los árboles, hechos vello, entraron en la piel; la luna, hecha mente, entró en el corazón; la muerte, hecha aliento que baja, entró en el ombligo; las aguas, hechas semen, entraron en el sexo.
1.2.5 · El hambre y la sed
तमशनायापिपासे अब्रूतामावाभ्यामभिप्रजानीहीति ते अब्रवीदेतास्वेव वां देवतास्वाभजाम्येतासु भागिन्यौ करोमीति । तस्माद्यस्यै कस्यै च देवतायै हविर्गृह्यते भागिन्यावेवास्यामशनायापिपासे भवतः ॥ ५ ॥
tamaśanāyāpipāse abrūtāmāvābhyāmabhiprajānīhīti te abravīdetāsveva vāṃ devatāsvābhajāmyetāsu bhāginyau karomīti | tasmādyasyai kasyai ca devatāyai havirgṛhyate bhāginyāvevāsyāmaśanāyāpipāse bhavataḥ
Traducción. El hambre y la sed le dijeron: «Danos un lugar también a nosotras». Él les respondió: «Os doy parte en estas mismas divinidades; os hago partícipes de ellas». Por eso, a cualquier divinidad que se le ofrece una oblación, el hambre y la sed toman parte en ella.
Capítulo 1, parte 3 · El alimento y la entrada del Ātman
1.3.1 · El alimento
स ईक्षतेमे नु लोकाश्च लोकपालाश्चान्नमेभ्यः सृजा इति ॥ १ ॥
sa īkṣateme nu lokāśca lokapālāścānnamebhyaḥ sṛjā iti
Traducción. Él pensó: «Ya están los mundos y sus guardianes. Voy a crear alimento para ellos».
1.3.2 · Nace una forma
सोऽपोऽभ्यतपत्ताभ्योऽभितप्ताभ्यो मूर्तिरजायत । या वै सा मूर्तिरजायतान्नं वै तत् ॥ २ ॥
so'po'bhyatapattābhyo'bhitaptābhyo mūrtirajāyata | yā vai sā mūrtirajāyatānnaṃ vai tat
Traducción. Incubó con su calor las aguas, y de las aguas incubadas nació una forma. Esa forma que nació es, en verdad, el alimento.
1.3.3 · No se deja coger con el habla
तदेनत्सृष्टं पराङत्यजिघांसत्तद्वाचाऽजिघृक्षत् तन्नाशक्नोद्वाचा ग्रहीतुम् । स यद्धैनद्वाचाऽग्रहैष्यदभिव्याहृत्य हैवान्नमत्रप्स्यत् ॥ ३ ॥
tadenatsṛṣṭaṃ parāṅatyajighāṃsattadvācā'jighṛkṣat tannāśaknodvācā grahītum | sa yaddhainadvācā'grahaiṣyadabhivyāhṛtya haivānnamatrapsyat
Traducción. Una vez creado, el alimento quiso huir. Él quiso cogerlo con el habla, pero no pudo. Si lo hubiera cogido con el habla, uno se saciaría con solo nombrar el alimento.
1.3.4 · Ni con el olfato
तत्प्राणेनाजिघृक्षत् तन्नाशक्नोत्प्राणेन ग्रहीतुं स यद्धैनत्प्राणेनाग्रहैष्यदभिप्राण्य हैवान्नमत्रप्स्यत् ॥ ४ ॥
tatprāṇenājighṛkṣat tannāśaknotprāṇena grahītuṃ sa yaddhainatprāṇenāgrahaiṣyadabhiprāṇya haivānnamatrapsyat
Traducción. Quiso cogerlo con el aliento, pero no pudo. Si lo hubiera cogido con el aliento, uno se saciaría con solo oler el alimento.
1.3.5 · Ni con la vista
तच्चक्षुषाऽजिघृक्षत् तन्नाशक्नोच्चक्षुषा ग्रहीतुं स यद्धैनच्चक्षुषाऽग्रहैष्यद्दृष्ट्वा हैवान्नमत्रप्स्यत् ॥ ५ ॥
taccakṣuṣā'jighṛkṣat tannāśaknoccakṣuṣā grahītuṃ sa yaddhainaccakṣuṣā'grahaiṣyaddṛṣṭvā haivānnamatrapsyat
Traducción. Quiso cogerlo con la vista, pero no pudo. Si lo hubiera cogido con la vista, uno se saciaría con solo ver el alimento.
1.3.6 · Ni con el oído
तच्छ्रोत्रेणाजिघृक्षत् तन्नाशक्नोच्छ्रोत्रेण ग्रहीतुं स यद्धैनच्छ्रोत्रेणाग्रहैष्यच्छ्रुत्वा हैवान्नमत्रप्स्यत् ॥ ६ ॥
tacchrotreṇājighṛkṣat tannāśaknocchrotreṇa grahītuṃ sa yaddhainacchrotreṇāgrahaiṣyacchrutvā haivānnamatrapsyat
Traducción. Quiso cogerlo con el oído, pero no pudo. Si lo hubiera cogido con el oído, uno se saciaría con solo oír hablar del alimento.
1.3.7 · Ni con el tacto
तत्त्वचाऽजिघृक्षत् तन्नाशक्नोत्त्वचा ग्रहीतुं स यद्धैनत्त्वचाऽग्रहैष्यत् स्पृष्ट्वा हैवान्नमत्रप्स्यत् ॥ ७ ॥
tattvacā'jighṛkṣat tannāśaknottvacā grahītuṃ sa yaddhainattvacā'grahaiṣyat spṛṣṭvā haivānnamatrapsyat
Traducción. Quiso cogerlo con la piel, pero no pudo. Si lo hubiera cogido con la piel, uno se saciaría con solo tocar el alimento.
1.3.8 · Ni con la mente
तन्मनसाऽजिघृक्षत् तन्नाशक्नोन्मनसा ग्रहीतुं स यद्धैनन्मनसाऽग्रहैष्यद्ध्यात्वा हैवान्नमत्रप्स्यत् ॥ ८ ॥
tanmanasā'jighṛkṣat tannāśaknonmanasā grahītuṃ sa yaddhainanmanasā'grahaiṣyaddhyātvā haivānnamatrapsyat
Traducción. Quiso cogerlo con la mente, pero no pudo. Si lo hubiera cogido con la mente, uno se saciaría con solo pensar en el alimento.
1.3.9 · Ni con el sexo
तच्छिश्नेनाजिघृक्षत् तन्नाशक्नोच्छिश्नेन ग्रहीतुं स यद्धैनच्छिश्नेनाग्रहैष्यद्वित्सृज्य हैवान्नमत्रप्स्यत् ॥ ९ ॥
tacchiśnenājighṛkṣat tannāśaknocchiśnena grahītuṃ sa yaddhainacchiśnenāgrahaiṣyadvitsṛjya haivānnamatrapsyat
Traducción. Quiso cogerlo con el sexo, pero no pudo. Si lo hubiera cogido con el sexo, uno se saciaría con solo emitir.
1.3.10 · El aliento que lo atrapa
तदपानेनाजिघृक्षत् तदावयत् सैषोऽन्नस्य ग्रहो यद्वायुरनायुर्वा एष यद्वायुः ॥ १० ॥
tadapānenājighṛkṣat tadāvayat saiṣo'nnasya graho yadvāyuranāyurvā eṣa yadvāyuḥ
Traducción. Quiso cogerlo con el aliento que baja, y lo atrapó. Ese es el que atrapa el alimento: el viento; y el viento es el que vive del alimento.
1.3.11 · ¿Y quién soy yo?
स ईक्षत कथं न्विदं मदृते स्यादिति स ईक्षत कतरेण प्रपद्या इति । स ईक्षत यदि वाचाऽभिव्याहृतं यदि प्राणेनाभिप्राणितं यदि चक्षुषा दृष्टं यदि श्रोत्रेण श्रुतं यदि त्वचा स्पृष्टं यदि मनसा ध्यातं यद्यपानेनाभ्यपानितं यदि शिश्नेन विसृष्टमथ कोऽहमिति ॥ ११ ॥
sa īkṣata kathaṃ nvidaṃ madṛte syāditi sa īkṣata katareṇa prapadyā iti | sa īkṣata yadi vācā'bhivyāhṛtaṃ yadi prāṇenābhiprāṇitaṃ yadi cakṣuṣā dṛṣṭaṃ yadi śrotreṇa śrutaṃ yadi tvacā spṛṣṭaṃ yadi manasā dhyātaṃ yadyapānenābhyapānitaṃ yadi śiśnena visṛṣṭamatha ko'hamiti
Traducción. Él pensó: «¿Cómo va a existir esto sin mí?». Y pensó: «¿Por dónde entraré?». Y pensó: «Si el habla habla, si el aliento respira, si la vista ve, si el oído oye, si la piel toca, si la mente piensa, si el aliento de abajo traga y si el sexo emite, entonces, ¿quién soy yo?».
1.3.12 · La puerta de la coronilla
स एतमेव सीमानं विदर्यैतया द्वारा प्रापद्यत । सैषा विदृतिर्नाम द्वास्तदेतन्नाऽन्दनम् । तस्य त्रय आवसथास्त्रयः स्वप्ना अयमावसथोऽयमावसथोऽयमावसथ इति ॥ १२ ॥
sa etameva sīmānaṃ vidaryaitayā dvārā prāpadyata | saiṣā vidṛtirnāma dvāstadetannā'ndanam | tasya traya āvasathāstrayaḥ svapnā ayamāvasatho'yamāvasatho'yamāvasatha iti
Traducción. Hendiendo la sutura del cráneo, entró por esa puerta. Esa puerta se llama la hendidura, y es la que da gozo. Tiene tres moradas y tres sueños: esta es una morada, esta es una morada, esta es una morada.
1.3.13 · «¡Lo he visto!»
स जातो भूतान्यभिव्यैख्यत् किमिहान्यं वावदिषदिति ।स एतमेव पुरुषं ब्रह्म ततममपश्यत् । इदमदर्शनमिती ३ ॥ १३ ॥
sa jāto bhūtānyabhivyaikhyat kimihānyaṃ vāvadiṣaditi |sa etameva puruṣaṃ brahma tatamamapaśyat | idamadarśanamitī 3
Traducción. Una vez nacido, contempló los seres: «¿Hay aquí alguien que hable de otro que no sea yo?». Y vio a este mismo Puruṣa como el Brahman que todo lo llena: «¡Lo he visto!».
1.3.14 · Idandra, Indra
तस्मादिदन्द्रो नामेदन्द्रो ह वै नाम । तमिदन्द्रं सन्तमिन्द्र इत्याचक्षते परोक्षेण । परोक्षप्रिया इव हि देवाः परोक्षप्रिया इव हि देवाः ॥ १४ ॥
tasmādidandro nāmedandro ha vai nāma | tamidandraṃ santamindra ityācakṣate parokṣeṇa | parokṣapriyā iva hi devāḥ parokṣapriyā iva hi devāḥ
Traducción. Por eso se llama Idandra: Idandra es su nombre. Pero a él, que es Idandra, lo llaman Indra, de forma velada, porque a los dioses les gusta lo velado, sí, a los dioses les gusta lo velado.
Capítulo 2 · Los tres nacimientos
2.1.1 · El primer nacimiento
पुरुषे ह वा अयमादितो गर्भो भवति यदेतद्रेतः तदेतत्सर्वेभ्योऽङ्गेभ्यस्तेजः संभूतमात्मन्येवात्मानं बिभर्ति तद्यदा स्त्रियां सिञ्चत्यथैनज्जनयति तदस्य प्रथमं जन्म ॥ १ ॥
puruṣe ha vā ayamādito garbho bhavati yadetadretaḥ tadetatsarvebhyo'ṅgebhyastejaḥ saṃbhūtamātmanyevātmānaṃ bibharti tadyadā striyāṃ siñcatyathainajjanayati tadasya prathamaṃ janma
Traducción. Al principio, el Ātman es un embrión en el hombre: es el semen, esa energía reunida de todos los miembros. Lleva a sí mismo dentro de sí mismo. Cuando lo derrama en la mujer, lo hace nacer: ese es su primer nacimiento.
2.1.2 · En la mujer
तत्स्त्रिया आत्मभूयं गच्छति यथा स्वमङ्गं तथा । तस्मादेनां न हिनस्ति । साऽस्यैतमात्मानमत्र गतं भावयति ॥ २ ॥
tatstriyā ātmabhūyaṃ gacchati yathā svamaṅgaṃ tathā | tasmādenāṃ na hinasti | sā'syaitamātmānamatra gataṃ bhāvayati
Traducción. Llega a ser uno con la mujer, como un miembro de su propio cuerpo; por eso no le hace daño. Ella nutre ese ser suyo que ha entrado en ella.
2.1.3 · El segundo nacimiento
सा भावयित्री भावयितव्या भवति । तं स्त्री गर्भं बिभर्ति । सोऽग्र एव कुमारं जन्मनोऽग्रेऽधिभावयति । स यत्कुमारं जन्मनोऽग्रेऽधिभावयत्यात्मानमेव तद्भावयत्येषां लोकानां सन्तत्या । एवं सन्तता हीमे लोकास्तदस्य द्वितीयं जन्म ॥ ३ ॥
sā bhāvayitrī bhāvayitavyā bhavati | taṃ strī garbhaṃ bibharti | so'gra eva kumāraṃ janmano'gre'dhibhāvayati | sa yatkumāraṃ janmano'gre'dhibhāvayatyātmānameva tadbhāvayatyeṣāṃ lokānāṃ santatyā | evaṃ santatā hīme lokāstadasya dvitīyaṃ janma
Traducción. Ella, que nutre, debe ser cuidada. La mujer lleva al embrión. Él, el padre, cuida al niño desde antes de nacer y después. Al cuidar al niño, se cuida a sí mismo, para que continúen estos mundos; así es como continúan. Ese es su segundo nacimiento.
2.1.4 · El tercer nacimiento
सोऽस्यायमात्मा पुण्येभ्यः कर्मभ्यः प्रतिधीयते । अथास्यायमितर आत्मा कृतकृत्यो वयोगतः प्रैति । स इतः प्रयन्नेव पुनर्जायते तदस्य तृतीयं जन्म ॥ ४ ॥
so'syāyamātmā puṇyebhyaḥ karmabhyaḥ pratidhīyate | athāsyāyamitara ātmā kṛtakṛtyo vayogataḥ praiti | sa itaḥ prayanneva punarjāyate tadasya tṛtīyaṃ janma
Traducción. Este ser suyo, el hijo, ocupa su lugar para las obras sagradas. Y el otro ser suyo, el padre, cumplida su tarea y llegado a la vejez, se va. Al irse de aquí, vuelve a nacer: ese es su tercer nacimiento.
2.1.5 · Vāmadeva en el seno
तदुक्तमृषिणा गर्भे नु सन्नन्वेषामवेदमहं देवानां जनिमानि विश्वा शतं मा पुर आयसीररक्षन्नधः श्येनो जवसा निरदीयमिति । गर्भ एवैतच्छयानो वामदेव एवमुवाच ॥ ५ ॥
taduktamṛṣiṇā garbhe nu sannanveṣāmavedamahaṃ devānāṃ janimāni viśvā śataṃ mā pura āyasīrarakṣannadhaḥ śyeno javasā niradīyamiti | garbha evaitacchayāno vāmadeva evamuvāca
Traducción. Lo dijo el sabio: «Estando aún en el seno, conocí todos los nacimientos de los dioses. Cien fortalezas de hierro me guardaban; como un halcón, salí volando con rapidez». Así habló Vāmadeva, estando aún en el seno.
2.1.6 · Se hizo inmortal
स एवं विद्वानस्माच्छरीरभेदादूर्ध्व उत्क्रम्यामुष्मिन् स्वर्गे लोके सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतः समभवत् समभवत् ॥ ६ ॥
sa evaṃ vidvānasmāccharīrabhedādūrdhva utkramyāmuṣmin svarge loke sarvān kāmānāptvā'mṛtaḥ samabhavat samabhavat
Traducción. Él, conociendo así, al romperse el cuerpo, subió hacia lo alto y, alcanzados todos los deseos en aquel mundo celeste, se hizo inmortal, se hizo inmortal.
Capítulo 3 · La conciencia es Brahman
3.1.1 · ¿Quién es el Ātman?
कोऽयमात्मेति वयमुपास्महे कतरः स आत्मा । येन वा पश्यति येन वा शृणोति येन वा गन्धानाजिघ्रति येन वा वाचं व्याकरोति येन वा स्वादु चास्वादु च विजानाति ॥ १ ॥
ko'yamātmeti vayamupāsmahe kataraḥ sa ātmā | yena vā paśyati yena vā śṛṇoti yena vā gandhānājighrati yena vā vācaṃ vyākaroti yena vā svādu cāsvādu ca vijānāti
Traducción. ¿Quién es este al que veneramos como el Ātman? ¿Cuál es el Ātman? ¿Aquello con lo que uno ve, con lo que oye, con lo que huele los olores, con lo que habla, con lo que distingue lo sabroso de lo insípido?
3.1.2 · Los nombres de la conciencia
यदेतद्धृदयं मनश्चैतत् । सञ्ज्ञानमाज्ञानं विज्ञानं प्रज्ञानं मेधा दृष्टिर्धृतिमतिर्मनीषा जूतिः स्मृतिः सङ्कल्पः क्रतुरसुः कामो वश इति । सर्वाण्येवैतानि प्रज्ञानस्य नामधेयानि भवन्ति ॥ २ ॥
yadetaddhṛdayaṃ manaścaitat | sañjñānamājñānaṃ vijñānaṃ prajñānaṃ medhā dṛṣṭirdhṛtimatirmanīṣā jūtiḥ smṛtiḥ saṅkalpaḥ kraturasuḥ kāmo vaśa iti | sarvāṇyevaitāni prajñānasya nāmadheyāni bhavanti
Traducción. Lo que es el corazón y la mente: percibir, comprender, discernir, conocer, inteligencia, visión, firmeza, pensamiento, reflexión, impulso, memoria, intención, propósito, vida, deseo, voluntad. Todos estos son nombres de la conciencia.
3.1.3 · Prajñānaṃ brahma
एष ब्रह्मैष इन्द्र एष प्रजापतिरेते सर्वे देवा इमानि च पञ्चमहाभूतानि पृथिवी वायुराकाश आपो ज्योतींषीत्येतानीमानि च क्षुद्रमिश्राणीव । बीजानीतराणि चेतराणि चाण्डजानि च जारुजानि च स्वेदजानि चोद्भिज्जानि चाश्वा गावः पुरुषा हस्तिनो यत्किञ्चेदं प्राणि जङ्गमं च पतत्रि च यच्च स्थावरं सर्वं तत्प्रज्ञानेत्रं प्रज्ञाने प्रतिष्ठितं प्रज्ञानेत्रो लोकः प्रज्ञा प्रतिष्ठा प्रज्ञानं ब्रह्म ॥ ३ ॥
eṣa brahmaiṣa indra eṣa prajāpatirete sarve devā imāni ca pañcamahābhūtāni pṛthivī vāyurākāśa āpo jyotīṃṣītyetānīmāni ca kṣudramiśrāṇīva | bījānītarāṇi cetarāṇi cāṇḍajāni ca jārujāni ca svedajāni codbhijjāni cāśvā gāvaḥ puruṣā hastino yatkiñcedaṃ prāṇi jaṅgamaṃ ca patatri ca yacca sthāvaraṃ sarvaṃ tatprajñānetraṃ prajñāne pratiṣṭhitaṃ prajñānetro lokaḥ prajñā pratiṣṭhā prajñānaṃ brahma
Traducción. Este es Brahman, este es Indra, este es Prajāpati, estos son todos los dioses; y estos cinco grandes elementos: tierra, viento, espacio, agua y luz; y estos seres pequeños y mezclados, unos y otros semillas: los nacidos de huevo, de matriz, de humedad y de brote; caballos, vacas, hombres, elefantes, todo lo que respira, lo que anda, lo que vuela y lo que no se mueve. Todo eso tiene por guía la conciencia, está asentado en la conciencia. El mundo tiene por guía la conciencia; la conciencia es su apoyo. La conciencia es Brahman.
3.1.4 · Se hizo inmortal
स एतेन प्राज्ञेनाऽऽत्मनाऽस्माल्लोकादुत्क्रम्यामुष्मिन्स्वर्गे लोके सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतः समभवत् समभवत् ॥ ४ ॥
sa etena prājñenā'tmanā'smāllokādutkramyāmuṣminsvarge loke sarvān kāmānāptvā'mṛtaḥ samabhavat samabhavat
Traducción. Él, con este Ātman consciente, subió de este mundo y, alcanzados todos los deseos en aquel mundo celeste, se hizo inmortal, se hizo inmortal.